Ο Κλασικισμός στη Μουσική και ο ρόλος του Φλάουτου

Για την ιστορία της μουσικής ο κλασικισμος αναφέρεται στη μουσική δημιουργία την περιόδου 1750-1800. Ο Κλασικισμος ξεκινά στο τέλος του Μπαρόκ και τελειώνει με την έλευση του ρομαντισμού. Συχνά αναφέρεται και ως η «1 σχολή της Βιέννης» , η Βιέννη είναι το επίκεντρο της μουσικής αυτής περιόδου.

Σημαντικό ιστορικό γεγονός της εποχις αποτελεί η Γαλλική Επανάσταση (1789). Η δημιουργία της αστικής τάξης σιεισδύει και στην μουσική, η οποία δεν παίζεται πια μόνο σε εκκλησίες και σε βασιλικές αυλές, αλλά και σε αίθουσες συναυλιών και σε λυρικές σκηνές. Ετσι το κοινό διευρίνεται και η μουσική δεν είναι πια προνόμιο μιας ελίτ ευγενούς καταγωγής αλλά όλων εκείνων που μπορούν να πληρώσουν το αντίστοιχο εισιτήριο για της συναυλίες.

Το φλάουτο στον Κλασικισμό

Από τον όψιμο 18* αιώνα ξενικάει η περίοδος η οποία χαρακτηρίζεται ως η Χρυσή Εποχή του πλαγίου φλάουτου . Οχι μόνο καθιερώθηκε η χρήση του στη συμφωνική ορχήστρα και η ισοτιμία του με τις άλλες ομάδες οργάνων , αλλά επίσης αυξήθηκε το σόλο ρεπερτόριο του , εγκαινιάζοντας μια νέα γενιά βιρτουόζων μουσικών. Αναδειχθήκε ακόμη το επίτεγμα της κατασκευταστικής εξέλιξης του φλάουτου στη σημερινή του μορφή.

Στον κλασικισμό ,έγινε εμφανές πως ο ρόλος του πλαγίου φλάουτου στη μουσική πραγματικότητα είχε ξεκινήσει να μεταβάλλεται. η θέση του ως σόλο οργάνου εδραιώθηκε,προσφέροντας ένα πλαίσιο λειτουργίας στους βιρτοθόζους ,καθώς όπως δήλωνη ο Powell ο τραγουδιστικός χαρακτήρας και η απλότητα του φλάουτου έδωσαν τη θέση τους στη επιθυμία για επίδείξη τεχνικών γνώσεων και ως εκ τούτο στην αύξηση της δυσκολίας του. Ταυτόχρονα εξασφάλισθηκε η συμπερίληψη του στη συμφωνική ορχήστρα και διευρύνθηκε το πεδίο χρήσης του στα σύνολα μουσικής δωματίου . Ο νέος ρόλος του πλαγίου φλάουτου δεν έτυχε αρχικά θετικής αποδοχής απο το σύνολο της μουσικής κοινότητας.Ιδιαίτερα οι Γάλλοι μουσικοί και συνθέτες φαίνεται να θεωρούσαν τη επικράτηση του Ιταλικού δεξιοτεχνικού στυλ σύνθεσης που προηγουμένων προριζόταν μόνο για τα έγχορδα ως διάβρωση του τραγουδιστικού χαρακτήρα του φλάουτου.

Εντομεταξή στο νέο πλαίσιο ευνοήθηκε η ζωή των περιπατητών μουσικών σε όλη την έκταση της ηπειρωτηκής Ευρώπης και της Αγγλίας . Με τη Γαλλική Επανάσταση το 1789 και τη σταδιακή μετάβαση της κοινωνίας από αριστοκρατική σε δημοκρατική, οι εραστές της Τέχνης γενικότερα και της μουσικής ειδικότερα είχαν πλέον τα μέσα να απολαύσουν τις υπηρεσίες των περιπλανώμενων οργανοπαικτών , οι οποίες μέχρι τότε περιορίζονταν στις ανώτερες τάξεις των ευγενών. Διακεκριμένοι ανάμεσα τους ήταν ο Γερμανός Friedrich Ludwig Dulon (1769-1826) και ο Ιρλανδός Andew Ashe (1756-1838).

Εώς τα τέλη του 18* αιώνα ο συνδιασμός της αυξημένης δράσης των βιρτουόζων και των νέων μουσικών τάσεων είχε οδηγήσει στην καθιέρωση ενός εκτεταμένου ρεπερτορίου για το πλάγιου φλάουτου. Πέρα απο τις σόλο σονάτες , οι οποίες προϋπέθεταν τεχνική επιδεξιότητα, εμφανίστηκε μεγάλος βαθμός έργων μουσικής δωματίου που συνδύαζαν το φλάουτο με έγχορδα, ξύλινα πνευστά ή πιάνο φόρτε. Δημοφιλέστερη μορφή επίδειξης των δυνατοτήτων του οργάνου αποτελούσε , βεβαια το κοντσέρτο για σόλο όργανο και ορχήστρα , δείγματα του οποίου υπάρχουν και για το πλάγιο φλάουτο (ενδεικτικά απο τους W.A.Mozart, δύο κονσέρτα για φλάουτο και ένα για φλάουτο και άρπα ,ο C.P.Stamitz δώδεκα κοντσέρτα και ο F.Devienne επτά κοντσέρτα).

Ο κλασικισμός αποτέλεσε την εποχή κατά την οποία οι σπόροι για το ενδιαφέρον προς την ενορχήστρωση , οι οποιοι φυτεύθηκαν κατά το Μπαρόκ , καλλιεεργήθηκαν ακόμα περισσότερο. Οι συνθέτες ξεκίνησαν να ενσωματώνουν τον ήχο του πλαγίου φλάουτου συχνότερα στη συνφωνική ορχήστρα ενώ ταυτόχρονα συνέθεταν πιο ελεύθερα μέσα στις εκτάσεις του οργάνου . Αρχικός εκπρόσωπος αυτής της εξέλιξης ηταν ο Christoph Wilibald Gluck (1714-1787) , ο οποίος στις όπερες του επεδίωκε τη χρήση του κατάλληλου οργάνου για το επιθυνητό τόνο και συναίσθημακαι όχι λαμβάνοντας υπόψη μόνο τη επιδεξιότητα των μουσικών ,αναπτύσσοντας έτσι τις ιδέες του J.S.Bach πάνω στο ίδιο ζήτημα. Η εικόνα αυτή μεταβάλλεται εν μέρει με τον Franz Joseph Haydn (1732-1809), ο οποίος ειδικά προςκαι το τέλος της ζωής του αντιμετώπισε τα πνευστά όργανα ως ισότιμα με τα έγχορδα και ανέλαβε περισσότερη πρωτοβουλία από ότι οι προκάτοχοί του όταν συνέθετε τα μέρη τους . Ειδικότερα οι συμφωνίες του οι οποίες προορίζονταν για το Λονδίνο υποδεικνύουν την καινοτόμο χρήση του φλάουτου , καθώς ο Haydn έγραψε για την υψηλότερη περιοχή του , κάτι το οποίο δε συνηθιζόταν παλαιότερα.

Χαρακτηριστικά της μουσικής της κλασικής περιόδου

Ιδανικά τηςμουσικής η διαυγεια και η απλότητα
Δεν χρησιμοποιείται πια το συνεχές μπάσο (basso continuo) του Μπαρόκ
Η πολύπλοκη πολυφωνική γραφή αντικαθίσταται με το ομοφωνικό στιλ
Εδραιώνεται η χρήση της Τριφωνης συγχορδίας και της αρμονίας που βασιζεται σ’αυτην
Καθιερώνεται η σονάτα τόσο ως μουσικό είδος όσο και ως δομική αρχή
Βασικό μουσικό είδος η Συμφωνία
Καθιερώνεται η Συμφωνική Ορχήστρα

Βασική συνθέτες του Κλασικισμού

Joseph Haydn (1732-1809)
Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791)
Ludwig van Beethoven (1770-1827)
Christoph Wilibald Gluck (1714-1787)
Carl Philipp Stamitz ( 1745-1801)
François Devienne (1759-1803)

Σημαντικά μουσικά είδη του Κλασικισμού

Σονάτα : Οργανική σολιστική σύνθεση για πληκτροφόρο ή για συνολο μουσικής δωματίου(π.χ σονάτα για Φλάουτο και πιάνο), με τρία ή τέσσερα μέρη της οποίαςτο πρώτο μέρος τουλάχιστον ακολουθεί την μορφή της Σονάτας. ( Η μορφή της Σονάτας πρόκειται για μία προκαθορισμένη δομή την οποία ακολουκούν κάποια από τα μέρη οργανικών συνθέσεων της εποχής. Στην αρχή ακούγονται τα δύο θέματα του μέρους (χαρακτηριστικές μελωδίες με αντιθετικό συνήθως χαρακτήρα), στην συνέχεια ακολουθεί η επεξεργασία των θεμάτων αυτών και στο τέλος ακούγονται ξανά τα δύο θέματα
Ληντ (Lied) : Μονομερή σύνθεση, οργανική ή φωνητική που προέρχεται απο την στροφική ποιήση.
Παραλλαγές (Variation) : Στην παραλλαγή ο συνθέτης επεξεργάζεται μία προϋπάρχουσα σύνθεση (λαϊκό τραγούδι ή γνωστή σύνθεση άλλου συνθέτη) με διάφορους τρόπους αλλάζοντας π.χ τον ρυθμό ,την ταχύτητα ,τον τρόπο( απο μείζονα σε ελάσσονα και το αντίστροφο) ή την αρμονία , η αρχηκή μελωδία όμως παραμένει αναγνωρίσιμη
Συμφωνία : Τετραμερής ορχηστρική σύνθεση .Πρόκειται για το χαρακτηριστικό μουσικό είδος του κλασικισμού και του ρομαντισμού. Δομή : 1* μέρος γρήγορο, 2*μέρος αργό , 3* μέρος χορευτικος ρυθμός , 4* μέρος πολύ γρήγορο.
Κουαρτέτο εγχόρδων : Βασικό είδος μουσικής δωματίου που ακολουθεί συνήθως την δομή της συμφωνίας. 2 βιολιά , 1 βιόλα , 1 βιολεντσέλο.
Opera seria : Μεγάλη όπερα σε Ιταλικό στιλ με σοβαρό θέμα (έρωτα , πάθος , πεπρωμένο κτλ)
Opera buffa : Οπερα με εύθυμο χαρακτήρα και θέματα από την καθημερινή ζωή της αστικής τάξης ( έρωτα με χιουμοριστική διάθεση , μεταμφιέσεις , κωμικές καταστάσεις , γιορτές κτλ.
Singpiel : Οπερα με εύθυμο χαρακτήρα στην οποία παρεμβάλλονται και διάλογοι με πρόζες και χορευτικά τμήματα.

Μουσικά Οργανα

Τελειοποιται και κυριαρχεί το πιάνο
Σταθεροποιούνται διάφοροι συνδιασμοί μουσικής δωματίου : Κουαρτέτο ενγχόρδων ( 2 βιολιά , 1 βιόλα , 1 βιολεντσέλο ) , πιάνο και ένα σολιστικό όργανο ( βιολί ή βιολεντσέλο ή φλάουτο ή κόρνο ) , πιάνο με 2 σολιστικά όργανα ( βιολί κα βιολεντσέλο ή 2 φλάουτα)

Και τέλος σταθεροποιέιται η Συμφωνική Ορχήστρα που περιλαμβάνει